Қаржы жүйесін қайта құру қажет пе?

Форумға Қазақстан, Түркия, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Грузия, Армения, Швейцария, Эстония, Венгрия сынды 10-нан астам елден 80-нен астам спикер жиналып, ол 2026 жылы Орталық Азиядағы қаржылық технологиялар саласындағы ең ірі алаңға айналды.

«Қаржы жүйесін қайта құру: цифрлық активтер, токенизация және стейблкоиндар нарықты қалай өзгертуде» атты панельдік сессияда Кенжебаев пікірталасты теориядан практикаға бағыттаған ұстанымын білдірді. Бұл ой сол күні форумда сөз сөйлеген ҚР Ұлттық банкі төрағасының орынбасары Бинур Жаленовтың қатысуымен айтылды.

НЕГІЗГІ МӘЛІМДЕМЕ: БЛОКЧЕЙН МЕМЛЕКЕТТІК МЕХАНИЗМГЕ ЕНУІ ТИІС

Панельге қатысушылар АХҚО, BCC HUB, PayNexa (стейблкоиндар арқылы халықаралық төлемдер) және крипто-бизнес өкілдері Қазақстандағы токенизация нарығының келешегін талқылады. Кенжебаевқа оның шынайылығы туралы қойылған тікелей сұраққа берген жауабы болжам емес, нақты диагноз ретінде қабылданды:

«Токенизация мүмкін, бірақ тек блокчейн мемлекеттік басқару механизміне нақты енгізілген жағдайда ғана. Онсыз финтех-жобаларды іске қосу - кезекті хайп. Ал токенизацияны тек токенизация үшін жасау - абсурд», - деді Қазақстанның финтех, ЖИ және криптоиндустрия қауымдастығының төрағасы Бақытжан Кенжебаев.

Сарапшының бұл сөзі академиялық сын емес, индустрияның ішінен берілген баға.

Бұл ұстаным Мемлекет басшысының позициясымен де үндесті. 2025 жылғы 8 қыркүйектегі Жолдауында Қасым-Жомарт Тоқаев «жаңа технологиялық дәуірдің бір бөлігі болу үшін мемлекеттік басқару жүйесін толық қайта құрып, оның ашықтығын, тиімділігін және адамға бағдарлануын арттыру қажет» екенін атап өткен. Сондай-ақ қаржы нарығына қатысты заңнамалық деңгейде бәсекелестікті күшейту, жаңа қатысушыларды тарту, финтехті дамыту және цифрлық активтер айналымын ырықтандыру мәселелерін қарастыру қажеттігін айтқан.

Кенжебаев іс жүзінде нақты өлшемді белгілеп отыр. Блокчейн мемлекеттік реестрлерге, жер кадастрына, сот құжат айналымына және смарт-келісімшарттарды орындау тетіктеріне енгізілмейінше, токенизацияланған активтерге қатысты кез келген бастама берік негізден айырылады.

РЕТТЕУ КЕЗЕҢІ: ЖАҢА ЕРЕЖЕЛЕР 2026 ЖЫЛДЫҢ 1 МАМЫРДАН БАСТАЛАДЫ

Талқылау маңызды кезеңге тұспа-тұс келді. 2026 жылдың 1 мамырынан бастап Қазақстанда цифрлық активтер нарығын жүйелі реттеуді енгізетін ҚР Ұлттық банкінің бірқатар қаулылары күшіне енеді. Олар стейблкоиндар мен цифрлық қаржы активтерін (ЦҚА) қамтиды. Бұл — ел тарихындағы алғашқы кешенді реттеуші пакет.

Бұл шешімдер Президент тапсырмаларының тікелей нәтижесі. Тоқаев Ұлттық банк базасында мемлекеттік цифрлық активтер қорын елдің стратегиялық крипторезервін құруды ұсынған болатын. Сонымен қатар Ұлттық қор алғаш рет цифрлық активтерге инвестиция салуға мүмкіндік алып, портфельдің 10%-ын баламалы құралдарға бөлуді қарастырды.

Осы тұрғыда Кенжебаевтың пікірі сын емес, дер кезінде берілген бағдар іспетті: реттеуші негіз қалыптасты. Ендігі сұрақ — мемлекет блокчейн инфрақұрылымын жүйелі түрде енгізе ме, әлде жекелеген пилоттық жобалармен шектеле ме?!

ӘЛЕМДІК ТӘЖІРИБЕ: ТЕЗИС РАСТАЛУДА

Токенизацияда нақты нәтижеге жеткен елдерді бір нәрсе біріктіреді: блокчейн мемлекеттік процестердің бір бөлігіне айналған.

БАӘ: Дубайдың Жер департаменті блокчейн-реестрге өткеннен кейін жылжымайтын мүлікті токенизациялау мүмкін болды. Нәтижесінде токенизацияланған құқықтардың қайталама нарығы қалыптасты.

Сингапур: MAS-тың Project Guardian жобасы аясында облигациялар мен қорлар токенизацияланып, бұл процесс реттеуші «құмсалғыш» режимінде орталық банк жетекшілігімен іске асуда.

Еуропалық одақ: 2024 жылы толық күшіне енген MiCA регламенті стейблкоиндар мен ЦҚА үшін құқықтық айқындық қалыптастырды.

Ресей: 2026 жылғы ақпанда үкімет нақты сектор активтерін токенизациялау тұжырымдамасын бекітті. Бұл бағыт енді финтехтегі «экзотика» емес, мемлекеттік саясаттың бір бөлігіне айналды.

Ортақ қорытынды: токенизация тиімді жұмыс істейтін елдерде мемлекет бақылаушы емес, инфрақұрылымның архитекторына айналған.

ҚАЗАҚСТАН ҮШІН КОНТЕКСТ: ЦИФРЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЖИ ЖЫЛЫ

Президент Тоқаев 2026 жылды Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялап, «Қазақстан жаңа технологиялық дәуірде бәсекеге қабілетті болу үшін цифрлық мемлекетке айналуы тиіс» екенін атап өтті. Елде CryptoCity пилоттық аймағы құрылуда, ал 2025 жылы IT-қызметтер экспорты шамамен 1 миллиард долларға жетті.

Осы ауқымды жоспарлар аясында мемлекеттік инфрақұрылымның токенизацияға дайындығы стратегиялық мәселеге айналып отыр. Кенжебаев дәл осы сұрақты скептик ретінде емес, заңнамалық және нарықтық тәжірибесі бар практик ретінде көтерді.

Форумның Turkestan Future Startup Battle питч-сессиясымен аяқталуы да символикалық мәнге ие: жас стартаптар мен студенттер реттеушілер енді ғана қалыптастырып жатқан сұрақтарға жауап іздеуде.

СПИКЕР ТУРАЛЫ

Бақытжан Кенжебаев - Қазақстанның финтех, жасанды интеллект және криптоиндустрия қауымдастығының төрағасы (cryptoindustry.kz), KYT Labs негізін қалаушысы, BigOne Eurasia компаниясының Compliance Officer-і.

Ол - жаһандық криптоиндустриядағы практикалық тәжірибені реттеуші деңгейдегі салалық өкілдікпен ұштастырып жүрген санаулы қазақстандық сарапшылардың бірі. KYT Labs — виртуалды активтер саласындағы транзакцияларды мониторингтеу және тергеуге арналған орталықазиялық AML-платформа, ол күн сайын 57 млрд доллардан астам операцияны бақылайды және Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан елдеріндегі қаржы ұйымдарына, биржаларға және қаржылық барлау бөлімшелеріне қызмет көрсетеді.

BigOne Eurasia (әлемдік сауда көлемі бойынша ТОП-100-ге кіретін биржа) компаниясында Compliance Officer ретінде ол цифрлық активтердің халықаралық және ұлттық стандарттарға сәйкестігі мәселелерімен тікелей айналысады.

Қаржы секторындағы заңнамалық және реттеуші тәжірибесі мол: қаржы институттарына арналған нормативтік-құқықтық базаны әзірлеуге қатысқан, пруденциялық реттеу және қаржы жүйесінің институционалдық дамуы мәселелеріне терең маманданған.

Қауымдастық төрағасы ретінде ҚР Ұлттық банкімен, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен және АХҚО-мен жүйелі диалог жүргізіп, финтех, ЦҚА және криптоиндустрия саласындағы реттеуші күн тәртібін қалыптастыруға қатысады.