Түркістан облысындағы қоғамдағы әйелдердің рөлі: жаңа бастамалар

Түркістан 3 тамыз, 2025

Қазақстан қоғамындағы әйелдердің рөлі – стратегиялық маңызы бар әлеуметтік тақырыптардың бірі. Түркістан облысы – республикадағы халқы ең тығыз орналасқан өңірлердің бірі, мұнда әйелдер саны жалпы халықтың 52%-ын құрайды,- деп хабарлайды turkistan.today

Соңғы жылдары Түркістан облысында әйелдердің қоғамдағы орны мен беделін арттыруға бағытталған кешенді бағдарламалар қабылданып, нақты нәтижелер байқалуда. Бұл өзгерістер саясатта, бизнесте, білім мен денсаулық саласында, мәдениетте және ауылдық өмірде айқын көрінуде.

Әйелдердің әлеуметтік-саяси өмірдегі рөлі

2025 жылдың басында Түркістан облыстық мәслихатында депутат әйелдердің үлесі 32%-ға жетті. Бұл көрсеткіш 2018 жылмен салыстырғанда екі есе өскен. Әйел депутаттар негізінен әлеуметтік салаға, отбасы және балалар мәселелеріне қатысты бастамаларды қолдап жүр.

2024 жылы Түркістан қаласында өткен “Әйел – қоғам тірегі” республикалық форумында облыс әкімі Дархан Сатыбалды әйелдердің мемлекеттік басқаруға қатысу үлесін арттыруға ерекше назар аударылатынын атап өтті. Форумға Қазақстанның барлық аймақтарынан келген саясаткер, кәсіпкер және қоғам белсендісі әйелдер қатысты (turkistan.today).

Сондай-ақ, 2025 жылдың наурызында өткен “AMANAT” партиясы филиалының әйелдер қанатының кеңейтілген отырысында Түркістан облысынан 150-ден астам белсенді әйел партиялық жұмыстың жаңа бағыттарына ұсыныстар жасады.

Әйел кәсіпкерлігінің дамуы

Өңірдегі экономикалық белсенді әйелдердің үлесі жылдан-жылға артып келеді. 2025 жылдың бірінші тоқсанындағы ресми деректерге сәйкес:

Түркістан облысындағы шағын және орта бизнестің 48%-ын әйелдер басқарады.

Әйел кәсіпкерлердің жетекшілігімен 45 мыңға жуық жұмыс орны ашылған.

Кәсіпкер әйелдер негізінен ауыл шаруашылығы, тігін өндірісі, қолөнер, қызмет көрсету және білім беру саласында белсенді.

2024 жылы іске қосылған “Әйелдер кәсіпкерлігін дамыту орталығы” (ЕҚДБ қолдауымен) өңірде әйелдердің бизнес-білім алуына жағдай жасады. Бұл орталық арқылы 1 жыл ішінде 1 200 әйел кәсіпкерлік бойынша тегін оқудан өтті, оның ішінде 300 әйел өз ісін ашты.

Жаңалық ретінде айта кетсек, 2025 жылдың мамыр айында Түркістан қаласында алғашқы рет “Әйелдер кәсіпкерлігі жәрмеңкесі” өтті. Онда 200-ден астам әйел кәсіпкер өз өнімдерін ұсынып, 50-ден астам іскерлік келісімшарт жасалды (daismedia.kz).

Білім беру және ғылым саласындағы әйелдер

Түркістан облысындағы педагог мамандардың 72%-ы – әйелдер. Соның ішінде:

Мектеп директорларының 38%-ы,

Балабақша меңгерушілерінің 85%-ы,

ЖОО оқытушыларының 42%-ы әйелдер.

Әсіресе ғылымда жас әйел зерттеушілердің үлесі артып келеді. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде 2024 жылы 70-ке жуық жас әйел PhD докторантура бағдарламасына қабылданды. Бұл көрсеткіш соңғы бес жылдағы ең жоғары деңгей болып отыр.

Сонымен қатар, 2025 жылы Түркістан облыстық білім басқармасы “STEM – қыздарға арналған білім” жобасын іске қосты. Оның аясында ауыл мектептеріндегі 5 мыңнан астам қыз балаға ІТ, робототехника және инженерия негіздері үйретілуде.

Денсаулық сақтау және аналарды қолдау

Әйелдердің қоғамдағы рөлі ең алдымен денсаулық мәселесімен тығыз байланысты. 2024 жылы Түркістан облысында:

Түркістан қаласында 500 орындық жаңа перзентхана ашылды.

Жетісай мен Кентау қалаларында заманауи әйелдер консультация орталықтары жұмысын бастады.

“Smart-Med” электронды жүйесі енгізіліп, жүкті әйелдер мен аналардың денсаулығын онлайн бақылау мүмкіндігі жасалды.

2025 жылдың көктемінде облыста “Ана мектебі” орталығы іске қосылды. Мұнда жас аналарға бала тәрбиесі, психологиялық қолдау және заңдық кеңес беріледі.

Бұл бастамалар облыстағы ана мен бала денсаулығын жақсартуға ғана емес, әйелдердің әлеуметтік белсенділігін арттыруға да ықпал етуде.

Мәдениет пен руханияттағы әйелдер

Әйелдердің мәдениеттегі рөлі де ерекше. Түркістан облысының театрларында, музейлерінде, өнер мектептерінде еңбек ететін қызметкерлердің басым бөлігі – әйелдер.

2025 жылдың ақпанында Түркістан қаласында “Қазақ әйелінің бейнесі өнерде” атты халықаралық көрме өтті. Оған Қазақстаннан бөлек, Қырғызстан, Өзбекстан және Түркиядан суретші әйелдер қатысты.

Сондай-ақ, “Әзірет Сұлтан” мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінде әйел археологтар мен тарихшылардың қатысуымен қазақ әйелінің дәстүрдегі орнына арналған ғылыми конференция өткізілді.

Ауылдағы әйелдердің рөлі

Түркістан облысында ауыл әйелдерінің қоғамдағы үлесі ерекше. Олар ауыл шаруашылығында еңбек етіп қана қоймай, жергілікті қоғамдастықтарға белсенді араласады.

2024 жылы іске қосылған “Ауыл әйелдерінің лигасы” атты қозғалыс өңірдегі 800-ден астам ауыл әйелін біріктірді. Бұл қозғалыс әйелдердің бизнес-идеяларын қолдап, микрогранттар бөледі.

Мысалы, Созақ ауданындағы әйелдер кооперативі жүн өнімдерін өндіруді жолға қойып, бүгінде Ресей мен Қырғызстанға экспорт жасауда.

Гендерлік саясат пен құқықтық қолдау

Қазақстан Үкіметінің “Гендерлік теңдік стратегиясы – 2030” аясында Түркістан облысында арнайы шаралар жүзеге асуда.

2024 жылы ашылған 4 дағдарыс орталығы тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдерге уақытша баспана, психологиялық көмек және заңгерлік қызмет көрсетіп келеді.

2025 жылы Түркістан облысы Ішкі істер департаментінің мәліметінше, тұрмыстық зорлық фактілерін алдын алу үшін “Әйелдерге арналған қауіпсіз қала” пилоттық жобасы іске қосылды. Жоба аясында қала көшелеріне қосымша бейнебақылау камералары орнатылып, тәулік бойы жұмыс істейтін сенім телефоны енгізілді.

Болашаққа бағдар

Алдағы үш жылда Түркістан облысында әйелдердің қоғамдағы рөлін күшейтуге бағытталған бірнеше маңызды жоспар бар:

Әйелдерге арналған арнайы кәсіпкерлік гранттар пакеті енгізіледі.

Әйелдердің көшбасшылық мектебі ашылып, жас қыз-келіншектерді саясат пен бизнестегі жетекшілікке дайындайды.

Әр ауданда “Отбасы және әйелдер құндылықтары музейін” ашу жоспарлануда.

Мектеп бағдарламасына “Гендерлік мәдениет негіздері” элективті курсы енгізілмек.

Түркістан облысындағы әйелдердің қоғамдағы рөлі жылдан-жылға күшейіп келеді.

Саясатта – әйелдердің үлесі артып, шешім қабылдау процесіне белсенді қатысуда.

Экономикада – кәсіпкер әйелдер жаңа жұмыс орындарын ашып, ауыл шаруашылығы мен қызмет көрсету саласын дамытып отыр.

Білім мен ғылымда – қыз балалар STEM бағытында білім алып, ғылымға бет бұруда.

Денсаулық саласында – жаңа перзентханалар мен цифрлық жүйелер ана мен балаға қолдау көрсетуде.

Мәдениетте – өнер мен әдебиеттегі әйелдердің жетістігі халықаралық деңгейге шықты.

Ауылда – әйелдер кооперативтері жаңа өндіріс ошақтарын қалыптастыруда.

Бұл өзгерістер Түркістанды әйелдердің әлеуетін толық іске асыратын өңір ретінде танытып отыр. Әйелдер қоғамдағы белсенділік арқылы отбасының ғана емес, тұтас аймақтың дамуына үлес қосуда.

Айта кетелік, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Үкімет алдына қойған міндеттерінің бірі гендерлік теңдікті нығайту және әйелдердің еңбегін қорғау, олардың мемлекеттік басқарудың барлық деңгейлерінде қатысуын қамтамасыз ету жөніндегі шараларды біртіндеп әзірлеу болып табылады.

Бұл ретте, Президент еліміздің әділетті мемлекет әрі инклюзивті қоғам құрып жатқанына, гендерлік теңдікті сақтау мәселесіне басты назар аударды.

Сонымен қатар, мемлекеттік қызметтегі әйелдер отбасылық міндеттермен қатар, көбіне ер-азаматтардың салалары болып табылатын коммуналдық, абаттандыру, инженерлік бағыттар бойынша және полиция саласындағы мемлекеттік әкімшілік қызметті де атқаруда.

Түркістан облысында мемлекеттік органдарда нақты қызмет атқаратын 5650 мемлекеттік қызметшінің ішінде әйелдердің саны – 1543, оның ішінде 236 басшылық лауазымдарда қызмет атқарады.

Яғни, әйелдер қоғамымыздың барлық салаларында да, белсенділік танытып, ер азаматтармен қатар еңбектеніп, қабілет дарынымен, іскерлігімен көзге түсіп қана қоймай, мемлекетіміздің өсіп-өркендеуіне өз үлестерін қосуда.

Бүгінде қазақ әйелі – отбасының ұйытқысы ғана емес, білікті маман, жауапты басшы. Олардың қоғамда алар орны ерекше.

Айта кетсек, соның бірі – Мақтаарал ауданының тумасы 2 қыз, 1 ұл өсіріп отырған ана Балжан Мадиқызы Алипбек.

Мемлекеттік қызметші ретінде алғашқы еңбек жолын 1994 жылы Шардара ауданы, Достық ауылының әкімі болып бастап, қазіргі таңда Түркістан облысы Әділет департаменті басшысының орынбасары болып қызмет атқарады.

Сондай-ақ, 2022 жылдың қазан айында «Ерен еңбегі үшін», 2024 жылы Түркістан облысы әкімінің «Облысқа сіңірген еңбегі үшін» медалімен және осы жылдың шілде айында Түркістан облысының «Құрметті азаматы» марапатына ие болған.

Осы тұрғыда, әйелдерді қолдап, оларға мүмкіндіктер жасау – ердің қолына алақан жаймай, ерлермен бірдей табыс тапқан әйел­дің отбасында да рөлі артатыны ақиқат.

Айта кетелік, Түркістан облысы әкімі жанындағы бала құқықтары, әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі кезекті комиссия отырысы өтті. Күн тәртібінде облыс көлемінде әйелдер жұмыссыздығын азайту жөніндегі шаралар, Түркістан облысы әкімі жанындағы әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі комиссия мүшелерінен құрылған секторлардың атқарған жұмыстары және өзге де мәселелер қаралды. Мәжілісті комиссия төрағасының орынбасары Малика Жүсіпова жүргізіп отырады.

Сондай-ақ, осы жылдың ақпан айында Түркістан облысы әкімінің орынбасары Нұрбол Тұрашбеков Ыстамбул Сауда палатасы мен Кәсіпкер әйелдер қауымдастығының өкілдерімен кездесті. Кездесу барысында тараптар серіктестік шарттарын талқылап, мүмкіндіктерді саралады. Қауымдастық мүшелері Сабрие Коджабалкан, Мехлика Гидер, Капуджу Аху қазақстандық кәсіпкер әйелдермен іскерлік байланысты нығайту, серіктестікті дамыту бойынша жобаларын таныстырып, ұсыныстарын жеткізді. Нұрбол Тұрашбеков Түркістан өңірінің ерекшеліктерін баяндап өтті.

Жоба аясында Қазақстанда әйелдер кәсіпкерлігін дамыту үшін арнайы кооперативтер құру, брендинг және коммерцияландыру мәселелері бойынша кеңес беру орталығын ашу ұсынылды. Бұл бастама Түркияда әйелдер кооперативі мен KAISDER бизнес-одағының тәжірибесіне негізделіп, Қазақстанда әйелдерге бағытталған пилоттық кооперативтер құруды көздейді. Атап айтқанда, ауыл шаруашылығы, азық-түлік және тоқыма секторларында әйелдер кооперативтерін құру жоспарланып отыр.

Жобаның негізгі мақсаты – әйелдер кәсіпкерлігінің мүмкіндіктерін кеңейту және олардың экономикалық тәуелсіздігін арттыру.

Түркияның Bikoop әйелдер кооперативі мен KAISDER қауымдастығымен ынтымақтастықта жүзеге асырылатын жоба әйелдер кәсіпкерлігінің дамуына үлкен ықпал етіп, экономикалық және әлеуметтік мүмкіндіктерді кеңейтпек. Сонымен қатар Қазақстан мен Түркия арасындағы екіжақты ынтымақтастықты нығайтуға және әйелдерге экономикалық тұрғыдан теңдікке қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Ұқсас жаңалық

Редакциямен байланыс

Астана, Ш.Қалдаяков көш, 23/1, 26 кеңсе

info@turkistan.today

Әлеуметтік желілер
Біз туралы

ҚР Ақпарат және коммуникациялар министрлігінің 22.08.2018 жылдан №17251 «Turkistan Today» АА Куәлігі берілген. © 2018-2024

Сайттағы материалдарды пайдаланғанда міндетті түрде сілтеме берулеріңізді сұраймыз. Ақпараттық порталдағы авторлық және басқа да құқықтар толығымен қорғалатынын ескертеміз. Автордың жеке пікірі редакцияның көзқарасы болып саналмайды. Жарнама мен түрлі хабарландыруларға жарнама беруші жауапты.

Яндекс.Метрика newsroom.kz

© Turkistan Today. Барлық құқық қорғалған.